Sobota, 11.03.2017 r

Kilka słów o starożytnych zapasach, a także o wartościach i zasadach starożytnych Igrzysk Olimpijskich

Szanowni Państwo! W tym roku przypada jubileusz 95-lecia Polskiego Związku Zapaśniczego. Na naszej stronie przypomnimy historię zapasów, wspomnimy o zapasach - nie tylko na ziemiach polskich, nie tylko współcześnie, ale od starożytności poczynając. Znów wrócimy wspomnieniami do Władysława Pytlasińśkiego, od którego przecież wszystko się zaczęło, do największych sukcesów naszych zawodników. Znajdziecie cyklicznie zamieszczane archiwalne informacje, teksty, artykuły, zdjęcia, wywiady. Wspomnienia najważniejszych chwil w Waszym sportowym życiu. Niech nasi młodzi adepci sportu zapaśniczego także tu zaglądają, bo za jakiś czas może się okazać, że było warto... Zapraszamy!

Narodziny człowieka walki
Czyli kilka słów o starożytnych zapasach, a także o wartościach i zasadach starożytnych Igrzysk Olimpijskich

Zanim widowisko sportowe objawiło się jako szlachetna forma walki o laur zwycięstwa, tematykę zwyciężania znajdujemy na afrykańskich malowidłach naskalnych sięgających czasu paleolitu  Wówczas to, z codziennych czynności o przetrwanie, wyłaniali się pierwotnimistrzowie, zyskujący szacunek u pozostałych i osiągający dominację w grupie. Na terenie Iraku, w okolicach Bagdadu, znaleziono kamienne płyty z wizerunkiem zapaśników i walczących na pięści, datujące się na około 5 tys. lat p.n.e., a ryciny o biegaczach, zapaśnikach czy powożeniu znajdujemy umieszczone w piramidach starożytnego Egiptu około 3 tys. lat  p.n.e.  W tym musieli doskonalić się też przyszli faraonowie. Najstarsze opisy rywalizacji sportowej, jako elementy kształtujące wolę walki, charakter, siłę fizyczną i odwagę znajdujemy w "Iliadzie" Homera. Jej znaczenie dla kształtowania ciała i psyche uznali też Platon i Sokrates. Te wywołujące dreszcz emocji opisy przeczą rzeczywistym możliwościom fizjologicznym organizmu, jednakże stanowią pierwsze zapisy w dziedzinie sportu. Tak więc rywalizacja i kształtowanie się jej zasad towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów.

Zapasy swój największy rozkwit przeżywały w starożytnej Grecji. Tu szczególnie dbano o sprawność fizyczną, jako główny element wychowania młodzieży. Bo zapasy łączyły w sobie siłę, spryt, ogólny rozwój fizyczny, zwinność, sprawność ruchową. Popularność ich trenowania sprawiła, że szybko przyjęto konkretne zasady walki sprawiając, że zawody zapaśnicze przyciągały tłumy ludzi.

Grecja starożytna to też historia olimpiady i igrzysk olimpijskich, których początki sięgają  czasów przedhelleńskich. Igrzyska olimpijskie wiążą się ściśle z Olimpią - miejscowością na Peloponezie i miejscem jednego z najważniejszych sanktuariów ku czci Zeusa. Ich zainicjowanie przypisywano kilku postaciom - głównie Heraklesowi z Krety, który przybył z góry Ida wraz z braćmi, Heraklesowi z Teb słynącemu z wykonania 12 prac i Pelopsowi - Frygijczykowi, przybyłemu z Azji, który opanował część północną Peloponezu, którego potomkami byli Achajowie, panujący później w Mykenach. Połączyły się więc trzy tradycje: kultura Minojczyków - amatorów zawodów gimnastycznych, odnowienie igrzysk kreteńskich po inwazji doryckiej oraz charakterystyczny dla igrzysk mykeńskich aspekt "pogrzebowy". Pelopsowi przypisuje się wprowadzenie do igrzysk wyścigów wozów.

Źródła historyczne podają rok 776 p.n.e. jako rok pierwszych udokumentowanych igrzysk olimpijskich, odbywających się ku czci Zeusa. Dla Greków były one także poczuciem jedności narodowej. Informacje o terminach czasie trwania igrzysk przekazywali wysłani do miast i kolonii greckich specjalni wysłannicy - posłowie. Na czas ich trwania zawieszano wykonywanie kary śmierci i procesy sądowe, zaprzestawano wojen i ogłaszano "święty rozejm", aby zapewnić bezpieczeństwo w drodze wszystkim udającym się na sportowe święto do chronionej wówczas Olimpii. Znajdował się tam cały kompleks obiektów użytkowych: stadion z bieżnią, hipodrom do rozgrywania wyścigów rydwanów, gimnazjon, sanktuarium, łaźnie, pracownie rzeźbiarzy, pomieszczenia dla kapłanów i pielgrzymów. Na stadionie mogło zasiąść około 40 tys. widzów i niech to świadczy o wielkości wydarzenia.

Organizacją igrzysk zajmowali się urzędnicy za to odpowiedzialni, tzw. hellanodikowie, wybierani przez Elejczyków na czas jednej olimpiady (4-letni okres pomiędzy igrzyskami). Początkowo był to jeden, około roku 580 p.n.e. wybierano dwóch, potem dziewięciu i w końcu dwunastu urzędników. Ich zadaniem był 8-miesięczny czas przygotowań do igrzysk, nadzór nad przebiegiem igrzysk oraz wykluczanie i karanie zawodników łamiących  reguły. Za oszustwo, ukarany zawodnik musiał postawić pomnik Zeusowi z wyrytym swoim nazwiskiem, zapłacić grzywnę, przeznaczoną dla świątyni Zeusan lub był  karany fizycznie - biciem. Wskutek niegodnych zachowań w igrzyskach, z czasem przestali brać w nich udział Ateńczycy, z których Kalliopos był najbardziej znanym oszustem. Hellanodikowie, zasiadając w purpurze na podwyższeniu, przybrani wieńcami, rozdzielali też nagrody dla zwycięzców. Jednak wcześniej przed tym właśnie gremium musieli się zaprezentować kandydaci do występu na igrzyskach, którzy byli zobowiązani przybyć już dwa miesiące przed ich rozpoczęciem, aby zapoznać się z regulaminem i obowiązującymi zasadami oraz zaprezentować się podczas specjalnego treningu. W igrzyskach mogli brać udział wszyscy Grecy, jednak miasta - polis przysyłały tylko kandydatów o nieposzlakowanej opinii. 

Rozpoczęcie igrzysk zapoczątkowywały obrzędy religijne w postaci składania ofiar ku czci Zeusa, Kronosa i innych bóstw. Igrzyska otwierała przysięga z zapewnieniem nie popełnienia żadnego oszustwa - tzw. horkos, składana przez zawodników, ich ojców i braci na ołtarzu Zeusa. Przysięgą uczestnicy potwierdzali o 10-miesięcznym przygotowaniu się do igrzysk poprzez ćwiczenia. Przysięgę o bezstronności składali także ówcześni sędziowie. Ofiary ku czci Zeusa składano w pierwszym dniu, a przez następne pięć trwały igrzyska. Ich przebieg był zależny od epoki. Zawodnicy byli wywoływani na bezpośrednie miejsce zmagań przez herolda imieniem swojej ojczyzny. W czasach greckich w pierwszym dniu jedyną konkurencją były biegi; w drugim pentathlon, zapasy, rzut dyskiem, rzut oszczepem, biegi, skoki; w trzecim dniu zapasy, pankration i boks, a w czwartym odbywały się wyścigi konne i wozów. Kryterium doboru do określonej  grupy, stanowiły siła i wiek zawodnika, a kolejność występu wynikała z przeprowadzonego losowania.

Zapasy wprowadzono w 708  roku p.n.e. na ówczesnych XVII Igrzyskach Olimpijskich. W tej dyscyplinie natarci oliwą zawodnicy zmagali się na pokrytej piaskiem arenie. O zwycięstwie decydowało trzykrotne, niekoniecznie kolejne, rzucenie przeciwnika na ziemię. Ówcześni zawodnicy występowali na arenie igrzysk nago, z wyjątkiem zmagań podczas wyścigów rydwanów i wyścigów w uzbrojeniu. Z tegoż tytułu była to wyłącznie męska rozrywka, a kobietom za wejście na stadion groziła kara śmierci. Zresztą, kobiety opuszczały podobno Olimpię na czas trwania zawodów. Jednak był wyjątek. Kobietą obecną na igrzyskach była kapłanka bogini Demeter o przydomku Kamyne.

Dzień piąty igrzysk był ostatnim dniem przypadającym na pełnię księżyca i był to dzień należący do zwycięzców, nagradzanych gałązką palmową bezpośrednio po zwycięstwie oraz wieńcem z gałązek drzewa oliwnego (wawrzynu) - laurem olimpijskim. Ich posągi stawiano w gaju Zeusa, a poeci układali o nich ody triumfalne, wykorzystując znajomość pisma, będącego w ogólnym użyciu. Kiedy zaś wracali do swoich rodzinnych miast, traktowano ich z należytą czcią, szczycono się nimi jako obrońcami miasta i dawano przywilej dożywotniego zasiadania w amfiteatrze. Zwycięzcy nazywani byli "olimpionikami". Starożytna Grecja zapoczątkowała też  powstanie instytucji trenera. Największą sławą olimpijską z zapaśników cieszył się Milon z Krotony, niepokonany\- jak podają źródła historyczne - przez 30 lat.

Z czasem wprowadzono inne formy honorowania zwycięzców, czyli nagrody pieniężne. Można rzec, że od tego momentu nie wszyscy potrafili uszanować święte  przesłanie przysięgi olimpijskiej.

Igrzyska  odbywały się nieprzerwanie do 393 roku n.e., gdy ich organizowania zakazał chrześcijański cesarz rzymski Teodozjusz I uznając, że mają pogański charakter. Cóż, nadszedł zmierzch bogów, a wraz z nim upadek starożytnej Grecji, tak jak wielu innych cywilizacji, które doszły do pewnego etapu rozwoju. I tak na długie lata organizacja igrzysk olimpijskich odeszła w zapomnienie. Jednak ich idea przetrwała do czasów nowożytnych. Jaka więc musi być siła ich przesłania?

CDN…

 

Agata F. Mikulska

Materiały źródłowe
1. Cywilizacje Śródziemnomorskie Leksykon. Jean Claude Fredouille, Guy Rachel
2. Encyklopedia Uniwersalna pod redakcją Jamesa Hughesa
3. Święte Igrzyska Olimpijskie. Jerzy Łanowski
4. Święte miejsca. James Harpur
5. Wikipedia - wolna encyklopedia
6. Historia zapasów na Ziemi Krotoszyśnkiej. Lech Pauliński

Zapasy sportem wszzystkich dzieci
Materialy dyddaktyczno szkoleniowe

Partnerzy

Uww tournaments

Ziolkowski2013
Pytlasinski2013
Polandopen2013